Trách nhiệm biên tập đối với bài viết này thuộc về Wuhan Ooi Photoelectric Technology Co., Ltd. Được viết và kiểm duyệt bởi đội ngũ biên tập Ooitech. Xem chính sách biên tập của chúng tôi để biết cách chúng tôi viết, nơi sử dụng các công cụ AI và cách yêu cầu chỉnh sửa.
Perovskite trong không gian: 100 chu kỳ sốc nhiệt gây tốn kém gì
Mục lục
Câu trả lời nhanh: Một vệ tinh ở quỹ đạo trái đất thấp đi vào và ra khỏi bóng của trái đất khoảng mười lăm lần mỗi ngày, và tốc độ thay đổi nhiệt độ mà điều đó tạo ra vào khoảng bốn lần mức mà tiêu chuẩn chu kỳ nhiệt trên mặt đất cho phép. Trong một nghiên cứu năm 2026, các pin FAPbI3 perovskite không có chất ổn định bromide đã chuyển sang pha vàng không hoạt động trong 100 chu kỳ tăng tốc và giữ được khoảng 62% hiệu suất ban đầu, trong khi các pin có vài phần trăm bromide giữ được pha đen và khoảng 80%. Cùng những pin đó được bay lên 35 km bằng khinh khí cầu đã phân tách hai thành phần này theo một bậc độ lớn về dòng ngắn mạch.
Không gian thường được mô tả là một vấn đề bức xạ đối với pin mặt trời, và đối với các công nghệ pin đang bay hiện nay thì mô tả đó là hợp lý. Đối với perovskite, trở ngại đầu tiên đến sớm hơn nhiều, và đó là nhiệt. Một vệ tinh ở quỹ đạo trái đất thấp dành khoảng một giờ trong ánh sáng mặt trời và nửa giờ trong bóng tối, lặp đi lặp lại, và mỗi lần đi qua đường phân giới là một lần gia nhiệt tiếp theo sau là một lần làm mát.
Chu kỳ đó tác động lên một vật liệu vốn chưa ổn định ở nhiệt độ phòng. FAPbI3 nằm gần một ranh giới pha: pha perovskite đen hấp thụ ánh sáng và dẫn điện tích có thể chuyển thành pha vàng không làm được cả hai, và nhiệt độ chính là yếu tố thúc đẩy sự chuyển đổi đó. Do đó câu hỏi kỹ thuật không phải là liệu một pin perovskite có hiệu quả hay không, mà là liệu nó có thể giữ được pha của mình qua môi trường nhiệt của một quỹ đạo hay không.
Một nghiên cứu được công bố trên Energy & Environmental Science vào năm 2026 đã tiếp cận câu hỏi đó theo hai bước. Nghiên cứu xây dựng một chương trình sốc nhiệt dựa trên dữ liệu vệ tinh đo được thay vì dựa trên một quy ước phòng thí nghiệm hiện có, sau đó đưa cùng những pin đó lên 35 km bằng khinh khí cầu độ cao lớn để kiểm tra kết quả phòng thí nghiệm so với môi trường gần không gian. Trang này trình bày những gì hai thí nghiệm tìm ra, tổn thất thực sự xảy ra ở đâu bên trong pin, và kết quả còn để lại điều gì chưa được giải quyết.

Vì sao quỹ đạo, chứ không phải bức xạ, quyết định lịch trình
Quỹ đạo trái đất thấp nghĩa là từ 200 km đến 2.000 km, nơi một vòng quỹ đạo mất khoảng 90 phút. Điều đó tạo ra khoảng mười lăm chu kỳ mặt trời mọc và nhật thực mỗi ngày, mỗi ngày, trong suốt vòng đời của vệ tinh. Mỗi chu kỳ là một bước thay đổi về nhiệt mà pin nhận được, và pin đáp lại bằng một tốc độ thay đổi nhiệt độ.
Nghiên cứu bắt đầu từ các phép đo được thực hiện trên vệ tinh khí tượng NOAA-21 thay vì từ các giả định. Tốc độ gia nhiệt đo được là 6,77 °C/phút và tốc độ làm mát đo được là 1,89 °C/phút. Sự bất đối xứng là điều dự kiến: gia nhiệt đến từ ánh sáng mặt trời hấp thụ cộng với tiêu tán nội bộ, trong khi làm mát phụ thuộc vào mất mát bức xạ ra không gian sâu, vốn chậm hơn. Nhiệt độ bề mặt đo được trên vệ tinh nằm trong khoảng −90 °C đến +80 °C, nằm trong phong bì chứng nhận ECSS là −175 °C đến +125 °C.
So với đó, tiêu chuẩn mặt đất là nhẹ nhàng theo thiết kế. IEC 61215 giới hạn tốc độ thay đổi nhiệt trong chu kỳ nhiệt ở 100 °C/h, tức khoảng 1,67 °C/phút, và nó được viết cho các mô-đun đặt ngoài trời trên mặt đất và chịu nhiều nhất một chu kỳ mỗi ngày. Tốc độ đo được trên quỹ đạo vào khoảng bốn lần mức mà tiêu chuẩn cho phép.
| Điều kiện | Tốc độ thay đổi nhiệt | Nó đại diện cho điều gì |
|---|---|---|
| Chu kỳ nhiệt IEC 61215 | 1,67 °C/phút (100 °C/h) | Giới hạn cho một thử nghiệm mô-đun trên mặt đất |
| Gia nhiệt đo được, NOAA-21 | 6,77 °C/phút | Điều mà quỹ đạo gây ra cho bề mặt vệ tinh |
| Làm mát đo được, NOAA-21 | 1,89 °C/phút | Mất mát bức xạ ra không gian sâu chậm hơn |
| Thử nghiệm tăng tốc trong nghiên cứu | 16 °C/phút | 2,4× tốc độ đo được, 9,6× tiêu chuẩn |

Những gì thực sự được thử nghiệm
Mẫu thử là một pin perovskite được bao bọc với cấu trúc ITO / SnO2 / perovskite / PEAI / PTAA / Au. Chất hấp thụ là FAPbI3, thành phần đã tạo ra hiệu suất phòng thí nghiệm cao nhất được báo cáo cho các thiết bị perovskite đơn chuyển tiếp, trên 27% trong tài liệu. Con số hiệu suất đó là một kết quả phòng thí nghiệm và không phải là chủ đề của nghiên cứu này; điều mà nghiên cứu đo lường là pha tồn tại được bao lâu.
Việc ổn định hóa được thực hiện theo cách mà lĩnh vực này thường làm, bằng cách thay thế một lượng nhỏ bromide. Năm thành phần đã được chuẩn bị, với MAPbBr3 ở 0%, 1%, 3%, 5% và 7%, để hiệu ứng của chất phụ gia có thể được đọc như một đường cong thay vì như một điểm dữ liệu đơn lẻ.
Sau đó chương trình nhiệt áp dụng −80 °C đến +80 °C ở 16 °C/phút trong 100 chu kỳ. Hai điều về lựa chọn đó rất quan trọng. Thứ nhất, cửa sổ này bao phủ khoảng bề mặt vệ tinh đo được với biên độ dự phòng và nằm trong phong bì ECSS. Thứ hai, tốc độ thay đổi nhiệt là 2,4 lần tốc độ gia nhiệt đo được, nên thử nghiệm là một ứng suất tăng tốc thay vì một bản ghi lại của một quỹ đạo. Các tác giả mô tả nó như vậy: mục đích là xếp hạng các thành phần trong vài ngày, không phải tái tạo chuyến bay từng phút một.
| Thông số | Giá trị được sử dụng |
|---|---|
| Cửa sổ nhiệt độ | −80 °C đến +80 °C |
| Tốc độ thay đổi nhiệt | 16 °C/phút |
| Số chu kỳ | 100 |
| Thành phần chất hấp thụ | MAPbBr3 ở 0, 1, 3, 5 và 7 mol% |
| Bộ phép đo | XRD, KPFM, quang điện thế bề mặt, J–V, EQE |
| Môi trường thứ hai | Chuyến bay khinh khí cầu 35 km, quang phổ cận không gian và tia UV |
Pha đen là pha hoạt động được
Chất hấp thụ perovskite có tính đa hình, và hai pha quan trọng ở đây trông khác nhau và hành xử khác nhau. Pha α có màu đen và hoạt quang: nó hấp thụ trong toàn bộ dải khả kiến và vận chuyển điện tích. Pha δ có màu vàng, có cấu trúc tinh thể khác, và không làm được việc đó. Trong FAPbI3 pha α là pha mong muốn còn pha δ nằm gần về mặt nhiệt động ở nhiệt độ phòng, đó là lý do vì sao việc ổn định hóa là một bài toán về thành phần chứ không phải về đóng gói.
Một halide nhỏ hơn là đòn bẩy thông thường. Bromide là ion nhỏ hơn iodide, và một vài phần trăm của nó được đưa vào mạng tinh thể sẽ co cấu trúc lại và dịch chuyển thừa số dung hòa về phía dải mà cấu trúc perovskite ổn định. Nghiên cứu đọc kết quả bằng nhiễu xạ tia X sau 100 chu kỳ, và kết quả không đơn điệu. Mẫu 0% kết thúc với một lượng lớn pha δ. Các mẫu 1%, 3% và 5% giữ được pha α. Mẫu 7% cũng giữ được pha nhưng bắt đầu xuất hiện nhiều PbI2, một sản phẩm phân hủy cho thấy phụ gia đã bị đẩy vượt quá dải hữu dụng của nó.
Điều đó cho thấy hình dạng của câu trả lời: hàm lượng chất ổn định hữu dụng là một cửa sổ, không phải một hướng. Dưới cửa sổ thì pha chuyển đổi dưới tác động của chu kỳ, trên cửa sổ thì xuất hiện một pha thứ hai, và câu hỏi thực tiễn đối với nhà sản xuất là điểm giữa của cửa sổ nằm ở đâu đối với một chất hấp thụ nhất định và một biên nhiệt độ nhất định.

Nơi tổn thất xuất hiện trong dữ liệu
Độ duy trì hiệu suất sau 100 chu kỳ tách biệt hai đầu của dải: khoảng 62% đối với thành phần 1% và khoảng 80% đối với thành phần 5%. Cả hai con số đều mô tả các pin đã được đóng gói đo sau khi chu kỳ hóa, và cả hai đều là giá trị được báo cáo từ nghiên cứu chứ không phải các phép đo được thực hiện ở đây.
Các đường cong dòng–điện áp cho thấy sự khác biệt đến từ đâu. Mẫu 1% mất đồng thời dòng ngắn mạch và hệ số lấp đầy, đó là dấu hiệu của một pin đang mất các hạt tải mà nó đã tạo ra. Mẫu 5% giữ được nhiều hình dạng đường cong hơn. EQE thu hẹp bức tranh hơn nữa: mẫu 1% giảm trên toàn quang phổ, trong khi mẫu 5% chủ yếu giảm trong khoảng 700 nm đến 800 nm, đầu bước sóng dài nơi ánh sáng được hấp thụ sâu hơn và giao diện phía sau quan trọng hơn. Mô hình đó chỉ ra một vấn đề ở giao diện, phù hợp với sự khác biệt về giãn nở nhiệt giữa perovskite và các lớp bao quanh nó.
Các phép đo đầu dò quét cung cấp cơ chế. Bản đồ điện thế bề mặt cho thấy mẫu 1% phát triển độ phân tán điện thế rộng hơn giữa các hạt sau khi chu kỳ hóa, đó là điều biến một biên hạt thành tâm tái hợp thay vì một đường dẫn điện. Mẫu 5% vẫn đồng đều hơn, và quang điện thế bề mặt của nó khoảng 1,5 lần so với mẫu 1%, nghĩa là ít tổn thất phi bức xạ hơn tại bề mặt được đo.
Chuyến bay khinh khí cầu ở độ cao 35 km
Các chu kỳ trong phòng thí nghiệm trả lời một câu hỏi về vật liệu, không phải về môi trường, nên nghiên cứu đã bổ sung một thí nghiệm thứ hai. Phối hợp với một nhóm đại học, nhóm nghiên cứu đã đưa chính các pin đó lên 35 km bằng một khinh khí cầu tầng cao và đo chúng trong quá trình bay lên. Ở độ cao đó, áp suất môi trường khoảng 2% giá trị mặt đất, mật độ không khí khoảng 1,5%, nhiệt độ môi trường khoảng −40 °C, và quang phổ gần với cấu hình AM0 dùng cho không gian, cùng với hàm lượng tia cực tím đi kèm. Đó là thứ gần nhất với môi trường không gian có thể đạt được mà không cần phóng tên lửa, và nó vẫn không phải là không gian.
Hai thành phần lại tách biệt, và theo cùng hướng như trong phòng thí nghiệm. Hiệu suất của mẫu 1% giảm khi độ cao tăng; mẫu 5% tăng. Con số rõ ràng nhất là độ dốc của dòng ngắn mạch theo độ cao: 0.00016 đối với thành phần 1% so với 0.00364 đối với thành phần 5%, chênh nhau một bậc độ lớn. Bức xạ tăng thêm không thể giúp một pin vốn đã mất các hạt tải tại các biên của nó trước khi chúng được thu gom, đó là điều mà dữ liệu điện thế bề mặt đã chỉ ra.

Điều này thay đổi gì đối với một dây chuyền pin hoặc module
Sản xuất module perovskite chưa phải là một quy trình dây chuyền trưởng thành, và kết quả này không đưa cho ai một đặc tả trạm. Nó làm rõ bốn điều cho những người sẽ xây dựng các dây chuyền đó.
Thành phần chuyển từ một giá trị trên giấy thành một giá trị được kiểm tra
Hai điểm phần trăm bromide tách biệt một pin giữ được pha qua 100 chu kỳ với một pin không giữ được. Trên một dây chuyền silicon, các kiểm tra đầu vào quan trọng là độ dày tấm wafer, điện trở suất và độ nhớt của hồ dán. Trên một dây chuyền perovskite, thành phần chất hấp thụ và độ tinh khiết pha nằm cùng nhóm, và chúng cần một phép đo đọc được pha chứ không chỉ đọc thành phần hóa học.
Một quy trình tăng nhiệt nhanh là một sàng lọc hữu dụng
Giá trị của phương pháp nằm ở tốc độ tăng nhiệt. Chạy 100 chu kỳ ở 16 °C/phút mất vài ngày, nghĩa là một thành phần có thể được xếp hạng trước khi cam kết một chiến dịch. Sản xuất module silicon đã hoạt động theo cách này với các thử nghiệm nghiệm thu độ ẩm nhiệt và chu kỳ nhiệt, nơi một thử nghiệm dài thay thế cho nhiều năm ngoài trời. Perovskite cần thứ tương đương, và nghiên cứu này là một mẫu cho việc đó có thể trông như thế nào. Xem thử nghiệm độ ẩm nhiệt DH1000 và danh sách rộng hơn về các thử nghiệm độ tin cậy của mô-đun PV để biết các thử nghiệm nghiệm thu đó được định nghĩa như thế nào ở phía silicon.
Thêm nhiều hơn một phụ gia tốt lại tạo ra một vấn đề mới
Mẫu 7% cho thấy sự phân tách PbI2 nên chất ổn định có một điểm tối ưu chứ không phải một hướng. Mô hình tương tự xuất hiện trong đóng gói, nơi hàm lượng chất hấp thụ UV cao hơn bảo vệ pin và làm mất độ truyền quang, và câu trả lời là một điểm cân bằng chứ không phải một cực đại. Việc so sánh các màng đóng gói EVA, POE và EPE bao quát sự đánh đổi đó ở phía silicon.
Hư hỏng pha là một bài toán lập bản đồ
Hư hỏng quan trọng không đồng đều trên một pin. Nó tập trung tại các biên hạt và tại các giao diện, và nó xuất hiện dưới dạng độ phân tán điện thế bề mặt trước khi xuất hiện dưới dạng sụt giảm trong một phép đo mẫu. Điều đó khiến kiểm tra bằng hình ảnh trở thành bạn đồng hành tự nhiên của thử nghiệm trong buồng, giống như cách kiểm tra điện phát quang đọc các vết nứt và vùng không hoạt động trên mô-đun silicon. Bộ thiết bị dùng cho kiểm định IEC là nơi loại trạm đó sẽ nằm trong một dây chuyền.
Điều mà nghiên cứu chưa giải quyết
100 chu kỳ là một khoảng thời gian ngắn theo tiêu chuẩn quỹ đạo. Với khoảng mười lăm chu kỳ mỗi ngày, phép thử bao phủ khoảng một tuần trong vòng đời của một vệ tinh, và nó không nói gì về việc cùng một pin đó hoạt động thế nào ở năm thứ ba. Mọi hệ quả rút ra từ hạn chế đó đều đáng được nêu rõ ràng.
- Thí nghiệm chỉ mang tính nhiệt. Nó không bao gồm liều tia cực tím, oxy nguyên tử, thoát khí trong chân không hay bức xạ hạt tích điện mà một vệ tinh gặp cùng lúc, và ứng suất kết hợp không giống với từng ứng suất riêng lẻ.
- Nó chỉ bao phủ một họ thành phần chất hấp thụ, một kiến trúc pin và một sơ đồ đóng gói. Một lớp vận chuyển khác hoặc một rào cản khác có thể làm thay đổi các con số.
- 35 km là gần không gian, không phải quỹ đạo. Khinh khí cầu tạo ra áp suất giảm, nhiệt độ thấp và phổ giống không gian, nhưng không có chân không, môi trường plasma hay cơ sở thời gian nhiều năm.
- Chương trình phòng thí nghiệm và chuyến bay khinh khí cầu đồng thuận về hướng. Sự đồng thuận đó là bằng chứng rằng cơ chế là có thật, và nó không giống với một dự đoán tuổi thọ sử dụng.
- Không có dữ liệu từ một vệ tinh đang vận hành được báo cáo, vì các mảng perovskite không bay trong cấu hình có thể tạo ra dữ liệu đó.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao biên độ nhiệt khắc nghiệt hơn trên quỹ đạo so với trên mặt đất?
Một mô-đun trên mặt đất trải qua một chu kỳ mỗi ngày và thay đổi nhiệt độ chậm, dưới 1,67 °C/phút trong phép thử tiêu chuẩn. Một vệ tinh ở quỹ đạo thấp quanh Trái Đất đi qua đường phân giới khoảng mười lăm lần mỗi ngày và thay đổi nhiệt độ tới 6,77 °C/phút theo bản ghi đo được. Số chu kỳ và tốc độ đều tăng, và với một vật liệu ở trạng thái giả bền tại nhiệt độ phòng, tốc độ mới là phần quan trọng.
Thêm bromide có luôn giúp ích không?
Không. Giữa 1% và 5% MAPbBr3 pha đen tồn tại qua 100 chu kỳ; ở 7% pha này cũng tồn tại nhưng PbI2 xuất hiện. Dưới khoảng đó pha đã chuyển đổi. Phụ gia hoạt động trong một cửa sổ, và vị trí của cửa sổ đó đặc thù cho chất hấp thụ và biên dạng nhiệt mà nó sẽ gặp.
Pha vàng thực sự gây tốn kém gì?
Pha δ hấp thụ kém trong vùng khả kiến và không vận chuyển điện tích như pha α, nên sự chuyển đổi loại bỏ vật liệu đang hoạt động chứ không chỉ đổi màu nó. Trong nghiên cứu này, thành phần bị chuyển đổi giữ lại khoảng 62% hiệu suất ban đầu, và dữ liệu điện cho thấy dòng điện và hệ số lấp đầy cùng giảm.
Một nhà sản xuất mô-đun có thể chạy phép thử này ngay hôm nay không?
Các yêu cầu về buồng thử là thông thường: dải nhiệt độ rộng và tốc độ tăng được kiểm soát. Phần khó là đạt 16 °C/phút trong khi duy trì độ đồng đều trên mẫu, rồi sau đó chuẩn bị bộ đo cho XRD, điện thế bề mặt và quang điện thế chứ không chỉ đọc công suất. Các điều kiện của nghiên cứu là một đặc tả khởi đầu hợp lý cho bất kỳ ai xây dựng màn sàng lọc như vậy.
Vì sao một thành phần tăng dòng điện theo độ cao còn thành phần kia thì không?
Nhiều bức xạ hơn tạo ra nhiều hạt tải hơn ở cả hai pin. Ở pin có biên giới bị hư hại, ngày càng nhiều hạt tải trong số đó tái hợp trước khi tới các tiếp xúc, nên ánh sáng thêm vào phần lớn bị lãng phí. Ở pin giữ được pha, ánh sáng thêm vào chuyển thành dòng điện thêm, đó là lý do độ dốc của nó dốc hơn một bậc độ lớn.
Silicon vẫn là lựa chọn an toàn hơn cho không gian phải không?
Với một nhiệm vụ đang bay hiện nay, đúng vậy. Silicon tinh thể và pin III-V có lịch sử bay hàng thập kỷ, suy giảm có thể định lượng trong khoảng vài phần trăm qua một chuỗi kiểm định, và các đặc tả đã được thiết lập. Perovskite mang lại hiệu suất trên một đơn vị diện tích cao hơn và triển vọng về các mảng linh hoạt, nhẹ, và nó chưa chứng minh được tuổi thọ trên quỹ đạo. Đọc cấu trúc của quang điện không gian chủ đạo để biết lịch sử bay đó được xây dựng trên nền tảng gì.
Suy nghĩ cuối cùng
Phần hữu ích của kết quả này không phải là con số hiệu suất. Đó là việc một quyết định về thành phần quyết định một cách đo lường được liệu một pin perovskite có sống sót qua môi trường nhiệt hay không, rằng quyết định đó có một điểm tối ưu chứ không phải một hướng, và rằng một phép thử tăng nhiệt nhanh có thể phân tách các ứng viên trong vài ngày. Ba phát biểu đó chuyển giao cho bất kỳ sản phẩm perovskite nào, dù đích đến là vệ tinh hay mái nhà.
Phần cần giữ đúng tỷ lệ là chính phép thử. Một trăm chu kỳ là một tuần tuổi thọ quỹ đạo, buồng thử áp dụng nóng và lạnh mà không có phần còn lại của môi trường không gian, và khinh khí cầu đạt 35 km chứ không phải quỹ đạo. Kết quả là một phương pháp sàng lọc mạnh và một hướng đi, không phải một bảo đảm tuổi thọ sử dụng.
Bài đọc liên quan: Pin tandem perovskite/silicon và mối liên kết ITO 8 nm · Mô-đun tandem toàn perovskite được chứng nhận 26,2% · Phản ứng giao diện trong tandem perovskite/silicon · So sánh TOPCon, HJT và perovskite · Pin ba lớp GaAs cho không gian · Phép thử nhiệt ẩm DH1000 · IEC 61215 và IEC 61730 · các thử nghiệm độ tin cậy của mô-đun PV · Kiểm tra EL trực tuyến so với ngoại tuyến · Thiết bị kiểm tra cho chứng nhận IEC
Ghi chú dữ liệu: tốc độ nhiệt (6,77 °C/phút khi gia nhiệt, 1,89 °C/phút khi làm mát), các dải kiểm định, các điều kiện thử (−80 °C đến +80 °C, 16 °C/phút, 100 chu kỳ), các kết quả nhiễu xạ và điện thế bề mặt, độ giữ hiệu suất (khoảng 62% và 80%) và độ dốc dòng điện theo độ cao (0,00016 và 0,00364) là các giá trị được báo cáo từ nghiên cứu năm 2026 công bố trên Energy & Environmental Science. Ooitech không chạy các phép thử này. Giới hạn tăng nhiệt của IEC 61215 được trích dẫn như một giá trị đặc tả, và mô tả về ổn định pha là lập luận vật liệu tổng quát chứ không phải một kết quả đo được từ nghiên cứu.
Liên quan: Kính phủ năng lượng mặt trời cho không gian: tại sao dùng xeri, và cách đọc hiểu nó áp dụng lập luận môi trường tương tự cho một công nghệ pin khác trên quỹ đạo.
Đọc thêm và dữ liệu nền tảng
Tài liệu tham khảo công khai về chủ đề này, được công bố bởi các tổ chức duy trì lộ trình công nghệ và dữ liệu thị trường của ngành: